Bạn đã thực sự hiểu rõ về cây cà phê? Từ tỷ lệ nảy mầm, chu kỳ sinh trưởng, mùa vụ đến thời gian thu hoạch – bài viết cung cấp những thông tin thú vị và ít người biết về loài cây làm nên thức uống được yêu thích nhất thế giới.
I. Cây cà phê – nền tảng của cả một nền văn hoá
Khi nhắc đến cà phê, phần lớn chúng ta thường nghĩ đến:
-
Một ly espresso buổi sáng
-
Quán cà phê quen thuộc
-
Hạt cà phê rang xay thơm lừng
Tuy nhiên, ít người thật sự hiểu sâu về cây cà phê – loài cây đóng vai trò cốt lõi trong chuỗi giá trị cà phê toàn cầu, nuôi sống hàng chục triệu nông dân và tạo ra một nền văn hóa tiêu dùng khổng lồ.
Đằng sau mỗi tách cà phê là cả một hành trình sinh trưởng kéo dài nhiều năm, với những đặc điểm sinh học vô cùng thú vị mà không phải ai cũng biết.
II. Tổng quan về cây cà phê
1. Cây cà phê có nguồn gốc từ đâu?
Cây cà phê có nguồn gốc từ vùng cao nguyên Ethiopia (châu Phi). Từ đây, cà phê lan rộng ra:
-
Bán đảo Ả Rập
-
Châu Âu
-
Châu Mỹ
-
Đông Nam Á
Ngày nay, cà phê được trồng chủ yếu trong vành đai nhiệt đới, được gọi là “Coffee Belt” – khu vực nằm giữa chí tuyến Bắc và Nam.
2. Các giống cây cà phê phổ biến
Trên thế giới có hơn 100 loài cà phê, nhưng phổ biến nhất là:
-
Cà phê Arabica: hương vị thanh, chua nhẹ
-
Cà phê Robusta: vị đậm, caffeine cao
-
Cà phê Liberica: hiếm, hương vị độc đáo
Mỗi giống cây cà phê có chu kỳ sinh trưởng, năng suất và yêu cầu canh tác khác nhau, tạo nên sự đa dạng cho ngành cà phê toàn cầu.
III. Tỷ lệ nảy mầm của cây cà phê – không cao như nhiều người nghĩ
1. Hạt cà phê có dễ nảy mầm không?
Một thông tin thú vị là tỷ lệ nảy mầm của hạt cà phê không quá cao, đặc biệt nếu không được xử lý đúng cách.
-
Tỷ lệ nảy mầm trung bình: 60–80%
-
Phụ thuộc vào:
-
Chất lượng hạt giống
-
Độ tươi của hạt
-
Điều kiện ươm trồng
-
Hạt cà phê sau khi tách vỏ phải được gieo khá sớm. Nếu để lâu, khả năng nảy mầm giảm nhanh.
2. Thời gian nảy mầm của cây cà phê
-
Sau khi gieo, hạt cà phê cần 30–60 ngày để bắt đầu nảy mầm
-
Giai đoạn đầu, cây con rất nhạy cảm với:
-
Độ ẩm
-
Ánh sáng
-
Sâu bệnh
-
Đây là lý do vì sao giai đoạn ươm giống đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc quyết định chất lượng cây cà phê sau này.
IV. Chu kỳ sinh trưởng của cây cà phê kéo dài bao lâu?
1. Từ cây con đến cây cho trái
Không giống nhiều loại cây nông nghiệp ngắn ngày, cây cà phê có chu kỳ sinh trưởng dài:
-
Năm 1: Cây con, phát triển bộ rễ và thân
-
Năm 2: Cây bắt đầu định hình tán
-
Năm 3: Cây có thể ra hoa và cho trái bói
-
Từ năm 4 trở đi: Cây bước vào giai đoạn kinh doanh
Thông thường, cây cà phê cần 3–4 năm mới cho thu hoạch ổn định.
2. Tuổi thọ của cây cà phê
Một điều ít người biết là cây cà phê có tuổi thọ khá dài:
-
Trung bình: 20–30 năm
-
Một số cây được chăm sóc tốt có thể sống tới 40–50 năm
Tuy nhiên, sau khoảng 20 năm, năng suất thường giảm dần, nông dân sẽ:
-
Tái canh
-
Trồng mới
-
Hoặc ghép cải tạo giống
V. Thời gian ra hoa – yếu tố quyết định năng suất
1. Hoa cà phê nở trong thời gian rất ngắn
Hoa cà phê có màu trắng, hương thơm nhẹ, nhưng chỉ nở trong vài ngày.
-
Thường nở sau những cơn mưa đầu mùa
-
Nở đồng loạt trên toàn cây
-
Rụng rất nhanh
Nếu thời tiết không thuận lợi (mưa trái mùa, khô hạn), hoa cà phê có thể:
-
Nở không đồng đều
-
Dễ rụng
-
Ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất cả vụ
2. Từ hoa đến quả cà phê
Sau khi thụ phấn:
-
Quả cà phê cần 6–9 tháng để phát triển và chín
-
Thời gian này phụ thuộc vào:
-
Giống cây cà phê
-
Điều kiện khí hậu
-
Chế độ chăm sóc
-
>> Giải Mã Thị Trường Giá Cà Phê Hạt 2025 Và Những Dự Báo Cho Năm 2026
VI. Thời gian thu hoạch cà phê – không phải lúc nào cũng giống nhau
1. Cà phê không thu hoạch quanh năm
Một điểm thú vị là cây cà phê chỉ có một mùa thu hoạch chính mỗi năm.
Tại Việt Nam:
-
Thu hoạch thường diễn ra từ tháng 10 đến tháng 1
-
Cao điểm là tháng 11–12
Ở các quốc gia khác:
-
Brazil: tháng 5–9
-
Colombia: có thể thu hoạch 2 vụ do địa hình đặc biệt
2. Quả cà phê chín không đồng đều
Trên cùng một cây cà phê có thể tồn tại:
-
Quả xanh
-
Quả chín
-
Quả quá chín
Điều này khiến:
-
Thu hoạch thủ công cho chất lượng cao hơn
-
Thu hoạch máy phổ biến ở quy mô lớn
Chất lượng cà phê thành phẩm phụ thuộc rất nhiều vào thời điểm và cách thu hoạch.
VII. Mùa vụ cà phê và ảnh hưởng đến thị trường
1. Mùa vụ quyết định nguồn cung
Vì cây cà phê có mùa vụ rõ rệt, nên:
-
Nguồn cung cà phê không đều quanh năm
-
Giá cà phê thường biến động theo mùa thu hoạch
Thời điểm:
-
Đầu vụ: nguồn cung dồi dào, giá có thể giảm
-
Cuối vụ: khan hàng, giá tăng
2. Chu kỳ “được – mất mùa” của cây cà phê
Cây cà phê có hiện tượng:
-
Năm được mùa
-
Năm mất mùa
Nếu không được chăm sóc hợp lý, cây dễ:
-
Suy kiệt
-
Ra hoa kém ở vụ sau
Đây là lý do nông dân cần:
-
Cắt tỉa hợp lý
-
Bón phân cân đối
-
Quản lý nước hiệu quả
VIII. Cây cà phê nhạy cảm với môi trường hơn bạn nghĩ
1. Ánh sáng và độ cao
-
Cây cà phê không thích ánh nắng gắt trực tiếp
-
Nhiều vùng trồng sử dụng cây che bóng
Độ cao ảnh hưởng trực tiếp đến:
-
Tốc độ chín
-
Hương vị hạt cà phê
2. Nước – yếu tố sống còn
-
Thiếu nước: cây rụng hoa, giảm năng suất
-
Thừa nước: thối rễ, sâu bệnh
Việc quản lý nước là một trong những kỹ năng quan trọng nhất khi trồng cây cà phê.
IX. Những sự thật thú vị khác về cây cà phê
-
Cà phê thực chất là hạt của một loại quả
-
Quả cà phê chín có vị ngọt
-
Caffeine trong cây cà phê là cơ chế tự vệ chống côn trùng
-
Cùng một giống cây cà phê nhưng trồng ở vùng khác nhau sẽ cho hương vị khác nhau
X. Tổng luận: Hiểu cây cà phê để trân trọng ly cà phê hơn
Cây cà phê không chỉ là một loại cây nông nghiệp, mà là trung tâm của một hệ sinh thái kinh tế – văn hoá – xã hội.
Từ:
-
Tỷ lệ nảy mầm không cao
-
Chu kỳ sinh trưởng dài
-
Mùa vụ khắt khe
-
Đến quá trình thu hoạch công phu
Mỗi ly cà phê chúng ta uống đều là kết quả của nhiều năm chăm sóc và rất nhiều yếu tố tự nhiên.
Hiểu hơn về cây cà phê cũng chính là cách để:
-
Uống cà phê có ý thức hơn
-
Trân trọng công sức người trồng
-
Và nhìn cà phê không chỉ là thức uống, mà là một câu chuyện dài đầy thú vị.
>> Khám Phá Các Giống Cây Cà Phê Specialty Và Đặc Điểm Của Từng Giống