Tại Việt Nam, nếu Hà Nội có sự trầm mặc bên tách nâu nóng, Đà Nẵng có sự thảnh thơi bên bờ biển, thì TP.HCM lại là một “vũ trụ” cà phê rực rỡ và đa dạng nhất. Dưới đây là bài viết chuyên sâu Thời Đại Coffee giải mã vì sao văn hoá cà phê tại đây lại phát triển mạnh mẽ và khác biệt đến thế.
Nếu có một thước đo nào đó về sự năng động của một đô thị, hãy nhìn vào số lượng quán cà phê trên mỗi mét vuông. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, con số này luôn ở mức kỷ lục. Theo các báo cáo thị trường F&B năm 2025 – 2026, TP.HCM hiện sở hữu gần 40% tổng số lượng quán cà phê trên toàn quốc, gấp gần 3 lần so với thủ đô Hà Nội.
Nhưng điều gì đã khiến văn hoá cà phê nơi đây không chỉ là một thói quen tiêu dùng, mà trở thành một “tôn giáo” không chính thức của người dân Sài thành? Câu trả lời nằm ở sự giao thoa giữa lịch sử, địa lý, tính cách con người và nhịp sống kinh tế đặc thù.
1. Chiều Sâu Lịch Sử: Từ “Cà Phê Vợt” Đến Làn Sóng Hiện Đại
Lịch sử cà phê Sài Gòn bắt đầu từ thế kỷ 19 theo chân người Pháp, nhưng nó chỉ thực sự bùng nổ khi người dân nơi đây biến nó thành của riêng mình.
Sự ra đời của “Cà phê vợt”
Trước khi có máy pha Espresso hiện đại hay những chiếc phin nhôm bóng loáng, người Sài Gòn xưa đã sáng tạo ra cách pha bằng vợt vải. Những chiếc ấm đất nung, bếp than hồng và chiếc vợt nhuốm màu thời gian tại các quán như Cheo Leo hay Phan Đình Phùng đã đặt nền móng cho một văn hoá cà phê bình dân nhưng đầy bản sắc.
Bước ngoặt những năm 90
Sự xuất hiện của các thương hiệu chuỗi như Trung Nguyên vào năm 1996 đã thay đổi hoàn toàn thói quen thưởng thức. Cà phê không còn là “món đồ uống vỉa hè” mà bắt đầu tiến vào những không gian sang trọng, có máy lạnh, âm nhạc và phong cách phục vụ chuyên nghiệp. Đây chính là bệ phóng để TP.HCM trở thành “phòng thí nghiệm” cho mọi mô hình kinh doanh cà phê sau này.
2. “Cà Phê Sữa Đá” – Biểu Tượng Của Sự Thích Nghi
Nếu phải chọn một thức uống đại diện cho linh hồn của TP.HCM, đó chắc chắn là cà phê sữa đá.
Khác với cái nóng hanh hao của miền Bắc hay gió biển miền Trung, khí hậu Sài Gòn nắng nóng quanh năm. Một ly cà phê đậm đặc, nhiều đá, hòa quyện với vị béo ngọt của sữa đặc là giải pháp giải nhiệt hoàn hảo. Cách người Sài Gòn uống cà phê cũng rất “mở”: có thể là ly nhựa mang đi, có thể là ly thủy tinh ngồi vỉa hè, hay tách sứ trong khách sạn 5 sao. Sự “dễ tính” này giúp cà phê len lỏi vào mọi ngóc ngách đời sống.
3. Lợi Thế Địa Lý: Cửa Ngõ Của “Thủ Phủ Cà Phê”
TP.HCM có một lợi thế mà ít thành phố lớn nào trên thế giới có được: Nó nằm rất gần vùng nguyên liệu Tây Nguyên.
-
Robusta tươi mới: Hầu hết cà phê từ Đắk Lắk, Gia Lai, Lâm Đồng đều đổ về TP.HCM để chế biến, rang xay và xuất khẩu. Điều này giúp các nhà rang tại đây luôn có nguồn hạt tươi mới nhất với chi phí vận chuyển thấp.
-
Sự phát triển của Roastery: Chính vì gần nguồn hàng, TP.HCM là nơi tập trung nhiều xưởng rang thủ công nhất Việt Nam. Các nghệ nhân rang xay có thể dễ dàng tiếp cận các nông hộ để thử nghiệm các phương pháp sơ chế mới như Honey hay Natural, tạo nên sự phong phú cho thực đơn của các quán địa phương.
4. Tính Cách Con Người: Sự Cởi Mở Và Phóng Khoáng
Văn hoá của một vùng đất được nhào nặn bởi con người. Người TP.HCM nổi tiếng với sự hào sảng, không câu nệ và cực kỳ nhạy bén với cái mới.
Văn hoá “Cà phê bệt” và “Cà phê vỉa hè”
Tại khu vực Nhà thờ Đức Bà hay các công viên, hình ảnh hàng trăm bạn trẻ ngồi bệt xuống đất, tay cầm ly cà phê nhựa trò chuyện rôm rả là một nét đặc trưng. Không cần bàn ghế sang trọng, không cần quy tắc cầu kỳ, văn hoá cà phê ở đây là sự tự do.
Nơi hội tụ của các cộng đồng
Quán cà phê ở TP.HCM đóng vai trò là “không gian thứ ba” (The Third Space). Người ta đến quán không chỉ để uống, mà để:
-
Họp hành công việc: “Cà phê nhé” thường là lời mở đầu cho một hợp đồng kinh doanh.
-
Sáng tạo: Giới Freelancer, Designer coi quán cà phê là văn phòng thứ hai.
-
Gặp gỡ tri thức: Các buổi workshop, hội thảo nhỏ thường xuyên diễn ra tại các “salon văn hoá” cà phê.
5. Hệ Sinh Thái “Specialty Coffee” Và Sự Sáng Tạo Không Ngừng
Trong khi nhiều nơi vẫn trung thành với cách pha phin truyền thống, TP.HCM đã nhanh chóng dẫn đầu làn sóng cà phê thứ 3 (Specialty Coffee).
Các quán cà phê đặc sản tại đây không chỉ pha chế mà còn “kể chuyện”. Khách hàng được nghe về nguồn gốc hạt, độ cao vùng trồng, và trải nghiệm các phương pháp pha thủ công (Hand-brew) như V60, Chemex hay Syphon. Sự tò mò và ham học hỏi của người tiêu dùng trẻ tại TP.HCM đã buộc các barista phải liên tục nâng cấp tay nghề, đưa văn hoá cà phê của thành phố tiệm cận với các tiêu chuẩn quốc tế của London, Melbourne hay Tokyo.
6. Động Lực Kinh Tế Và Cuộc Chiến Thương Hiệu
TP.HCM là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, nơi có sức mua khủng khiếp và thị hiếu thay đổi từng ngày.
-
Nơi thử nghiệm của các “ông lớn”: Từ Starbucks, Highlands, The Coffee House đến các thương hiệu quốc tế mới vào Việt Nam, tất cả đều chọn TP.HCM là điểm dừng chân đầu tiên.
-
Cà phê 24/7: Đây là thành phố duy nhất ở Việt Nam mà bạn có thể tìm thấy một quán cà phê chất lượng mở cửa vào lúc 3 giờ sáng. Nhịp sống không ngủ đã nuôi dưỡng một thị trường cà phê hoạt động liên tục, phục vụ mọi đối tượng từ học sinh thức đêm ôn thi đến những người làm việc ca kíp.
7. Sự Đa Dạng Trong Thiết Kế Và Trải Nghiệm
Ở TP.HCM, đi cà phê là đi… “du lịch”. Bạn có thể tìm thấy mọi phong cách kiến trúc tại đây:
-
Vintage/Hoài cổ: Những quán tái hiện Sài Gòn xưa với gạch bông, đài cassette cũ.
-
Minimalism/Industrial: Những không gian tối giản, tinh tế cho người làm sáng tạo.
-
Hidden Cafe: Những quán ẩn mình trong các chung cư cũ, đòi hỏi thực khách phải tự mình khám phá. Chính sự đầu tư kỹ lưỡng về phần “nhìn” đã khiến việc đi cà phê trở thành một hoạt động giải trí toàn diện.
Kết Luận: TP.HCM – Thủ Phủ Cà Phê Của Việt Nam
Tóm lại, văn hoá cà phê tại Thành phố Hồ Chí Minh phát triển mạnh mẽ là kết quả của sự tổng hòa giữa nguồn nguyên liệu dồi dào, nhịp sống năng động và tinh thần tiếp nhận cái mới không giới hạn. Tại đây, cà phê không chỉ là caffeine; nó là sợi dây kết nối xã hội, là chất xúc tác cho sự sáng tạo và là hơi thở của một thành phố không bao giờ đứng yên.
Dù bạn là một tín đồ của Espresso hiện đại hay là người yêu mến vị đậm đà của cà phê vợt truyền thống, TP.HCM luôn có một góc nhỏ dành riêng cho bạn.
Còn bạn, bạn yêu thích phong cách cà phê nào nhất tại Sài Gòn? Bạn có bao giờ tự hỏi làm thế nào để phân biệt một ly cà phê sữa đá “chuẩn Sài Gòn” với những nơi khác không? Hãy để lại ý kiến của mình, tôi rất sẵn lòng giải đáp thêm các kỹ thuật pha chế và văn hoá thú vị này!
>> Xây dựng menu – Bí quyết thành công của các chuỗi cửa hàng cà phê nổi tiếng